Vandaag 9 augustus begint de Hadj. Samen met de Sjahada, Salat, Zakat en de Ramadan vormt het de vijf zuilen van de Islam. Aangezien ik zelf in een christelijk milieu ben opgegroeid, en me er dan ook aan stoor als mensen niet goed op de hoogte zijn van waarom Kerst en Pasen gevierd wordt, vond ik dat het tijd was om ons weer eens wat beter in de Islam te verdiepen. Met de expositie Verlangen naar Mekka biedt het Tropenmuseum je de uitgelezen kans om iets meer te weten over de Islam dan slechts de Ramadan en het Suikerfeest.

Zoals de naam van de expositie al doet vermoeden, staat de pelgrimstocht naar Mekka centraal: de Hadj. Je hoort de verhalen over de pelgrimstocht uit eerste hand in interviews met jongeren, ouderen, mannen, vrouwen, reisleiders en imams met wortels in verschillende landen. Aan de hand van wat zij vertellen, kom je steeds meer te weten over wat deze pelgrimstocht inhoudt. Als je dacht dat het een kwestie was van naar Mekka gaan, rondom de Kaäba lopen en bidden, zoals ik dacht, dan zul je zien dat er nog zoveel meer is. De Hadj duurt namelijk zes dagen en omvat vele rituelen die in strikte volgorde uitgevoerd moeten worden, waarvan het bezoek aan de berg Arafat op de tweede dag een van de belangrijkste is. Veel pelgrims bezoeken ook voor of na de Hadj de geboorteplaats van de profeet Mohammed, Medina, om hun pelgrimage compleet te maken.

7 keer loopt men rond de Kaäba terwijl men smeekbeden uitspreekt.
keer loopt men heen- en weer tussen de heuvels Safa en Marwah.
stenen worden verzameld in Mina om bij de drie zuilen de Duivel te stenigen.
dagen in het jaar is de metro van Mekka in bedrijf om louter pelgrims te vervoeren.

In de jaren 50 kwamen slechts zo’n honderdduizend moslims naar Mekka, maar inmiddels is dat aantal gegroeid naar meer dan 2 miljoen. Grote wanden in het museum geven tal van statistieken over de Hadj. Op foto’s is te zien dat om de steeds groter wordende aanloop van al deze pelgrims te kunnen verwerken, de moskee van Mekka in de loop der jaren groter en groter is geworden. Naar Mekka gaan op eigen houtje is er niet meer bij en inmiddels bieden talloze reisbureaus georganiseerde Hadj-reizen aan en houdt de Saoedische regering quota aan voor hoeveel moslims per land naar Mekka mogen komen.

Niet alleen vanuit Saoedi’s oogpunt is het belangrijk om het aantal pelgrims te beperken. Vroeger probeerde ook de Nederlandse regering de moslims in Nederlands-Indië te ontmoedigen om op Hadj te gaan. Men was bang dat moslims onder elkaar in Mekka radicale ideeën zouden verspreiden over onafhankelijkheid. Een van de middelen die Nederland inzette was een zogenaamde reispas: een visum om te mogen vertrekken.


De muren van de moskee zijn mettertijd zo ver opgeschoven dat ook de heuvels van Safa en Marwah erbinnen liggen. Zo kunnen de pelgrims zeven keer de 450 meter heen en weer overdekt belopen. De zogenaamde saï is de herinnering aan Hagar die met haar zoon Ismaïl op zoek was naar water op diezelfde plek. De bron van Zamzam, aangewezen door de engel Djibriël, bevindt zich tussen de twee heuvels en vormt vanwege het heilig water een belangrijk onderdeel van de saï. Volgens de overlevering zou Ismaïl met zijn vader Ibrahim bij de bron later het huis van God herbouwd hebben: de Kaäba. De grote zwarte kubus wordt elk jaar bekleed met andere doeken met inscripties en ook enkele daarvan zijn te bekijken in het museum.

Voor iedere moslim en moslima is het uitvoeren van de Hadj een verplichte geloofsbelijdenis zolang hij of zij zich dat kan veroorloven op financieel, mentaal en fysiek vlak. De vele verhalen en beweegredenen die je hoort vertellen op de vele videoschermen in het museum, geven je daadwerkelijk een inkijk in wat men beweegt zo’n pelgrimage te ondernemen. Waar het bij de een iets is wat al jaren van te voren gepland en voorbereid is, is bij de ander het idee om naar Mekka te gaan ontstaan uit onvrede over het leven. Bij weer bij een ander gezin ontstond het juist vrij spontaan onder het mom van “waarom niet nu?” Wat zeker is dat als je eenmaal besloten hebt dat je zult gaan, je veel strikter je geloof zult moeten belijden dan je ooit gedaan had.

Maar hoe belijd je je geloof dan? Waarom is die pelgrimage zo belangrijk? En hoe voelt het om uit Mekka terug te keren naar je thuisland? En waarom neem je souvenirs mee die je ook online had kunnen bestellen? Met de interviews bevind je je als bezoeker in het nu en niet in het verleden, alsof je in gesprek bent. Je wordt weliswaar omringd door religieuze voorwerpen zoals oude korans, maar de projecties van het lopen rondom de Kaäba brengen ook een moderne VR-achtige beleving teweeg. Hierdoor raak je steeds meer geïntrigeerd door dit bijzondere religieuze fenomeen en zou je bijna zelf ook naar Mekka willen gaan. Echter, dan zul je je eerst tot de Islam moeten bekeren: immers is Mekka alleen toegankelijk voor moslims.

De expositie Verlangen naar Mekka is tot 15 februari 2020 te zien in het Tropenmuseum in Amsterdam.

Entree: €16,00

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *